Belediyeler ve belediye iktisadi teşekkülleri (iştirakler/şirketler) açısından araç kiralama süreçleri, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun yanı sıra 2024/7 sayılı Tasarruf Tedbirleri Genelgesi, Taşıt Kanunu ilkeleri ve Sayıştay denetim standartlarının kesiştiği en hassas alanlardan biridir.

Burada idarelerin hem kendi açtıkları araç kiralama ihalelerinde hem de belediye şirketi üzerinden yapılan/belediye şirketinin taraf olduğu kiralamalarda dikkat etmesi gereken kritik hususlar şunlardır:

1. Tasarruf Tedbirleri ve Yasal Tavan Kısıtlamaları

• Hizmet alımı suretiyle taşıt edinilmesine ilişkin mevzuat uyarınca; binek ve hafif ticari araçların aylık kiralama bedeli (şoför, yakıt ve KDV hariç), kasko sigortası değerinin %2’sini aşamaz. İdareler yaklaşık maliyet hesaplarken Türkiye Sigorta Birliği’nin güncel kasko listesini esas almalı, bu tavanı aşan sözleşme imzalamamalıdır.

• Genelge doğrultusunda hizmet araçlarında yerli üretim/menşei önceliği, motor hacmi kısıtlamaları (azami 1600 cc standart binek araçlar) ve makam/hizmet aracı ayrımı gözetilmelidir. İhtiyacın ötesinde lüks segment araç kiralamaları Sayıştay tarafından doğrudan tenkit edilir.

• Genelge kapsamındaki kurumlar için ilave araç kiralama ihtiyaçlarında Cumhurbaşkanlığı/ilgili bakanlık izin süreçleri tamamlanmadan ihaleye çıkılmamalıdır.

2. Belediye Şirketleri Açısından Kritik Ayrım ve Riskler

Belediye şirketleri (A.Ş./Ltd. Şti.) Türk Ticaret Kanunu’na tabi olmakla birlikte, sermayesi kamuya ait olduğu için Sayıştay ve Mülkiye teftişlerinde “dolaylı tasarruf denetimine” tabidir:

1. Belediye Tedbirlerini Şirket Üzerinden Dolanma Yasağı:

   • Belediyenin doğrudan kiralayamayacağı lüks, yabancı menşeili binek araçları veya makam araçlarını belediye şirketine kiralatıp tahsis etmesi, Sayıştay denetimlerinde en sık tespit edilen kamu zararı ve mevzuata aykırılık konusudur.

   • Şirket üzerinden kiralanan binek araçlar, yalnızca şirketin kendi ticari/operasyonel faaliyetleri için kullanılmalıdır; belediyeye fiili hibe veya protokol tahsisi yapılarak genelge delinemez.

2. Hizmet İhalesine “İdareye Araç Tahsisi” Maddesi Koyma Yasağı:

   • Genelgede açıkça belirtildiği üzere: “İhale şartname ve sözleşmelerine idare tarafından kullanılmak üzere araç, makine, ekipman temini gibi alım ya da yapım konusuyla ilgisi olmayan unsurlar dâhil edilmeyecektir.”

   • Belediyenin açtığı çöp toplama, temizlik, fen işleri veya park-bahçe ihalelerinde (yüklenici belediye şirketi olsa dahi), sözleşmeye “idare kontrol teşkilatına 3 adet binek araç tahsis edilecektir” gibi şartlar konulamaz.

3. Şirketin 4734 Sayılı Kanun Kapsamındaki İhaleleri:

   • Belediye şirketleri, kamu kaynağı kullanarak araç kiralama ihalesine çıktıklarında (4734 sayılı Kanun kapsamında) bizzat 4734’ün tüm temel ilkelerine (m. 5 ve m. 12) uymak zorundadır. Şirket olmaları, rekabeti kısıtlayıcı teknik şartname hazırlama hakkı vermez.

3. Teknik Şartname ve Rekabet İlkeleri (4734/12)

• Şartnamede doğrudan marka/model (örn. Megane, Corolla, Passat) yazılamaz. Segment (B/C segment sedan), yakıt cinsi, bagaj hacmi (en az 450 litre), motor gücü (kW/HP) nesnel aralıklarla belirtilmelidir.

• Belirli bir markanın broşüründen milimetrik dingil mesafesi, dönüş çapı veya patentli donanım adı kopyalanmamalıdır. Bu durum KİK nezdinde doğrudan şartnamenin ve ihalenin iptali sebebidir.

• Araçların model yılı (en fazla 3-5 yaş) ve azami kilometresi (örn. en fazla 100.000 km) piyasa gerçeklerine uygun belirlenmelidir. Fiili ihtiyaç olmadığı halde “sıfır kilometre” şartı koşulması rekabeti gereksiz daraltır.

4. Operasyonel ve Mali Maliyetlerin Netleştirilmesi

• Yakıt ve Kilometre Yönetimi:

  • Yakıt İdareye/Şirkete Aitse: Araçlara Taşıt Tanıma Sistemi (TTS) takılması zorunlu kılınmalı, fabrika normlarına göre azami tüketim toleransları konulmalıdır.

  • Yakıt Yükleniciye Aitse: Aylık/yıllık tahmini kilometre limiti açıkça belirlenmeli; kilometre aşımında veya eksik kullanımda uygulanacak birim fiyat/kesinti formülü baştan yazılmalıdır.

• Şoförlü kiralamalarda brüt asgari ücret çarpanı, yol-yemek bedeli, fazla mesai saatleri idari şartnamede net yazılmalıdır. İhale yaklaşık maliyetinde araç amortismanı ile personel ağırlığı doğru ayrıştırılarak “personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı” olup olmadığı netleştirilmelidir.

• Kaza, arıza veya periyodik bakım durumlarında yüklenicinin azami kaç saat içinde (örn. şehir içinde 2-4 saat) eşdeğer veya üst segment ikame araç temin edeceği; temin edilmeyen her gün için uygulanacak sözleşme cezası tereddütsüz kaleme alınmalıdır.

• Tam kasko (muafiyetsiz) ve yüksek limitli İhtiyari Mali Mesuliyet (İMM) sigortası şart koşulmalı; idare personeli veya şirket personelinin kusuru halinde dahi rücu muafiyeti hükümleri sözleşmeye konulmalıdır.

İdareler ve Belediye Şirketleri İçin Karşılaştırmalı Risk Tablosu